วันวิสาขบูชาเป็นวันสำคัญยิ่งทางพระพุทธศาสนา ซึ่งกำหนดตามปฏิทินจันทรคติ โดยตรงกับ วันเพ็ญ (ขึ้น 15 ค่ำ) เดือน 6 ซึ่งเรียกว่า “เดือนวิสาขมาส” อันเป็นเดือนที่มีเหตุการณ์สำคัญสูงสุดในพุทธประวัติ
ความหมายและความสำคัญของวันวิสาขบูชา
วันวิสาขบูชาเป็นวันที่ชาวพุทธทั่วโลกระลึกถึงเหตุการณ์สำคัญ 3 เหตุการณ์ในพระชนมชีพของพระพุทธเจ้า ซึ่งเกิดขึ้นตรงกันในวันเดียวกัน ได้แก่
- วันประสูติ (การประสูติของพระพุทธเจ้า)
เกิดขึ้นใน
- เช้าวันศุกร์ ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 ปีจอ ก่อนพุทธศักราช 80 ปี
- เจ้าชายสิทธัตถะประสูติ ณ พระราชอุทยานลุมพินีวัน
- ตั้งอยู่ระหว่างกรุงกบิลพัสดุ์และเทวทหะ (ปัจจุบันอยู่ในประเทศเนปาล)
เหตุการณ์นี้ถือเป็นการอุบัติขึ้นของมหาบุรุษผู้ที่จะนำพาโลกให้พ้นจากความทุกข์
- วันตรัสรู้ (การตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า)
เกิดขึ้นใน
- เช้ามืดวันพุธ ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 ปีระกา ก่อนพุทธศักราช 45 ปี
- หลังจากออกผนวชและบำเพ็ญเพียรเป็นเวลา 6 ปี
- ตรัสรู้เมื่อพระชนมายุ 35 พรรษา
- ณ ใต้ต้นศรีมหาโพธิ์ ริมแม่น้ำเนรัญชรา
สถานที่ดังกล่าวในปัจจุบันเรียกว่า พุทธคยา ตั้งอยู่ในรัฐพิหาร ประเทศอินเดีย
การตรัสรู้ทำให้พระองค์ค้นพบ “อริยสัจ 4” และหนทางดับทุกข์ ซึ่งกลายเป็นหัวใจของพระพุทธศาสนา
- วันปรินิพพาน (การดับขันธ์ของพระพุทธเจ้า)
เกิดขึ้นใน
- วันอังคาร ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 ปีมะเส็ง
- เมื่อพระชนมายุ 80 พรรษา
- หลังจากทรงประกาศพระธรรมเป็นเวลา 45 ปี
สถานที่คือ สาลวโนทยาน เมืองกุสินารา แคว้นมัลละ
(ปัจจุบันอยู่ในเมืองกุสีนคร รัฐอุตตรประเทศ ประเทศอินเดีย)
เหตุการณ์นี้แสดงถึงการเข้าสู่พระนิพพานโดยสมบูรณ์ ปราศจากการเวียนว่ายตายเกิด
ความเป็นมาของชื่อ “วันวิสาขบูชา”
เนื่องจากเหตุการณ์สำคัญทั้ง 3 ได้แก่
- ประสูติ
- ตรัสรู้
- ปรินิพพาน
เกิดขึ้นตรงกับวันเพ็ญ เดือน 6 เหมือนกัน ชาวพุทธจึงเรียกวันนี้ว่า
“วันวิสาขบูชา” ซึ่งหมายถึง “การบูชาในวันเพ็ญเดือนหก”
ในบางแห่งยังเรียกว่า
- วันพระพุทธเจ้า
- วันพุทธชยันตี
วันวิสาขบูชาในระดับสากล
วันวิสาขบูชาไม่ได้มีความสำคัญเฉพาะในประเทศไทยเท่านั้น แต่ยังได้รับการยอมรับในระดับโลก
- เมื่อวันที่ 13 ธันวาคม พ.ศ. 2542 (ค.ศ. 1999)
- องค์การสหประชาชาติ (UN) ได้ประกาศรับรองให้วันวิสาขบูชาเป็น วันสำคัญสากล
- ใช้ชื่อว่า “Vesak Day” ตามคำเรียกของชาวศรีลังกาผู้เสนอญัตติ
และกำหนดให้เป็นวันหยุดอย่างเป็นทางการขององค์การสหประชาชาติ
คุณค่าของวันวิสาขบูชา
การยอมรับในระดับนานาชาติสะท้อนให้เห็นว่า พระพุทธเจ้าไม่เพียงเป็นศาสดาของชาวพุทธเท่านั้น แต่ยังเป็นบุคคลสำคัญของโลก ด้วยเหตุผลดังนี้
- ทรงเป็นผู้เปี่ยมด้วย เมตตาธรรม
- ทรงสอนหลักธรรมที่เปิดโอกาสให้ทุกคนศึกษาได้ โดยไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนศาสนา
- ไม่มีการแสวงหาผลตอบแทน
- มุ่งสร้างสันติสุขให้กับมนุษยชาติ
หลักคำสอนของพระองค์ เช่น การไม่เบียดเบียน การมีสติ และความเข้าใจในเหตุผล ถูกนำไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวันและสังคมทั่วโลก
สรุป
วันวิสาขบูชาเป็นวันสำคัญที่สุดวันหนึ่งของพระพุทธศาสนา เพราะเป็นวันที่รวมเหตุการณ์สำคัญ 3 ประการในพระชนมชีพของพระพุทธเจ้าไว้ในวันเดียว อีกทั้งยังได้รับการยกย่องในระดับสากลจากองค์การสหประชาชาติ
จึงไม่เพียงเป็นวันแห่งการระลึกถึงพระพุทธเจ้าเท่านั้น แต่ยังเป็นวันที่สะท้อนถึง คุณค่าของสติ ปัญญา และเมตตา ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของการอยู่ร่วมกันอย่างสันติในสังคมโลก