วันที่ 24 มิถุนายนของทุกปี คือหนึ่งในหมุดหมายสำคัญทางประวัติศาสตร์การเมืองไทย แม้ปัจจุบันจะไม่ได้ถูกกำหนดให้เป็น “วันชาติ” อย่างเป็นทางการ แต่ยังคงมีความสำคัญในเชิงประวัติศาสตร์และอุดมการณ์อย่างยิ่ง
ในปี พ.ศ. 2569 นี้ นับเป็นเวลา 94 ปี นับจากการเปลี่ยนแปลงการปกครองเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2475 ซึ่งถือเป็นจุดเปลี่ยนผ่านจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ไปสู่ ระบอบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ
.
จุดเริ่มต้นของประชาธิปไตย: เหตุการณ์ 2475
ก่อนปี พ.ศ. 2475 ประเทศสยามปกครองภายใต้ระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ โดยพระมหากษัตริย์ทรงมีพระราชอำนาจสูงสุด
การมีส่วนร่วมทางการเมืองของประชาชนยังมีอย่างจำกัด และยังไม่มีรัฐธรรมนูญหรือสภาผู้แทนราษฎร
ในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 สยามได้รับอิทธิพลแนวคิดจากตะวันตก โดยเฉพาะเรื่อง รัฐธรรมนูญ สิทธิเสรีภาพ และความเสมอภาค ผ่านกลุ่มปัญญาชน ข้าราชการ และนักเรียนไทยในต่างประเทศ จนนำไปสู่การก่อตั้ง “คณะราษฎร”
เช้าวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2475 คณะราษฎรได้ดำเนินการยึดอำนาจรัฐ พร้อมประกาศแนวทางการปกครองใหม่ภายใต้ “หลัก 6 ประการ” ได้แก่
เอกราช
ความปลอดภัย
เศรษฐกิจ
เสมอภาค
เสรีภาพ
การศึกษา
เหตุการณ์ดังกล่าวเกิดขึ้นโดยไม่เกิดการนองเลือด และพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 7)
ได้ทรงยอมรับการเปลี่ยนแปลง เพื่อรักษาความสงบเรียบร้อยของประเทศ
.
รัฐธรรมนูญและการก่อรูปของระบบการเมืองใหม่
ภายหลังการเปลี่ยนแปลง ได้มีการประกาศใช้
ธรรมนูญการปกครองชั่วคราว ในวันที่ 24 มิถุนายน 2475
และ รัฐธรรมนูญฉบับถาวรฉบับแรก ในวันที่ 10 ธันวาคม 2475
รัฐธรรมนูญฉบับนี้นำไปสู่การจัดตั้งสภาผู้แทนราษฎร และวางรากฐานของระบบตัวแทนทางการเมือง
อย่างไรก็ตาม เส้นทางประชาธิปไตยไทยไม่ได้เป็นเส้นตรง แต่เต็มไปด้วยความเปลี่ยนแปลง
เช่น การรัฐประหาร การยุบสภา และการปรับเปลี่ยนรัฐธรรมนูญหลายครั้ง สะท้อนถึงการพัฒนาทางการเมืองที่ต่อเนื่องและซับซ้อน
24 มิถุนายน กับสถานะ “วันชาติ” ในอดีต
ในปี พ.ศ. 2481 รัฐบาลจอมพลแปลก พิบูลสงคราม ได้กำหนดให้วันที่ 24 มิถุนายน เป็น “วันชาติ” ของไทย
เพื่อสะท้อนความสำคัญของการเปลี่ยนแปลงการปกครอง และปลุกจิตสำนึกทางการเมืองของประชาชน
ต่อมาในปี พ.ศ. 2503 รัฐบาลจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ได้เปลี่ยนวันชาติเป็นวันที่ 5 ธันวาคม ส่งผลให้วันที่ 24 มิถุนายนถูกลดบทบาทลงในระดับราชการ และไม่เป็นวันหยุดอีกต่อไป
การรำลึกในสังคมไทยร่วมสมัย
แม้ไม่ได้เป็นวันชาติอย่างเป็นทางการ แต่วันที่ 24 มิถุนายนยังคงถูกระลึกถึงในสังคมไทย โดยเฉพาะในภาคประชาชน ภาควิชาการ และภาคประชาสังคม
กิจกรรมที่พบได้ เช่น
การจัดเสวนาทางวิชาการ
นิทรรศการประวัติศาสตร์
การวางพวงมาลา
การรณรงค์เชิงสัญลักษณ์
บางกลุ่มเสนอให้ยกระดับวันนี้เป็น “วันประชาธิปไตย” หรือ “วันอธิปไตยของประชาชน”
เพื่อสะท้อนความหมายดั้งเดิมของเหตุการณ์ 2475
.
บทเรียนจากอดีต และทิศทางสู่อนาคต
94 ปีหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง ไทยได้สะสมประสบการณ์ทางการเมืองทั้งในด้านความสำเร็จและความท้าทาย
แม้หลายคนอาจจะมองว่าประชาธิปไตยไทยอาจยังอยู่ในกระบวนการพัฒนา แต่เหตุการณ์ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2475 ยังคงเป็นรากฐานสำคัญที่ชี้ให้เห็นถึง
ความสำคัญของสิทธิเสรีภาพ
หลักนิติธรรม
และการมีส่วนร่วมของประชาชน
การเรียนรู้จากประวัติศาสตร์จึงมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาสังคมที่เคารพความหลากหลายทางความคิด
และอยู่ร่วมกันบนหลักของกฎหมาย
.
24 มิถุนายน 2475 คือจุดเริ่มต้นของระบอบรัฐธรรมนูญไทย
คณะราษฎรเสนอหลักการกระจายอำนาจและสิทธิของประชาชน
เคยเป็น “วันชาติ” ระหว่าง พ.ศ. 2481–2503
ปัจจุบันยังคงมีความหมายทางประวัติศาสตร์และอุดมการณ์
.
“94 ปีผ่านไป ประชาธิปไตยอาจยังไม่สมบูรณ์ แต่เส้นทางของความเสมอภาค เสรีภาพ และสิทธิมนุษยชน ยังคงเป็นภารกิจร่วมของทุกคนในสังคม”
ขอขอบคุณข้อมูลจาก
สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง